Elastik Dokusuz Yüzeyler ve Uygulama Alanları

Deniz Duran1, Hatice Aktekeli2

1Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Tekstil Mühendisliği Bölümü, 35100 Bornova, İzmir/TÜRKİYE

2Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tekstil Mühendisliği Bölümü, 35100 Bornova, İzmir/TÜRKİYE

deniz.duran@ege.edu.tr

Elastik Dokusuz Yüzeyler ve Uygulama Alanları

Özet

Dokusuz yüzeyler son yıllarda en hızlı ilerleme gösteren tekstil dallarından birisi olmuştur. Bu artıştaki önemli oran kullanıp atılan ürün kullanımının pratikliği ve hijyen açısından öneminin anlaşılmasından meydana gelmektedir. Konfor ve kullanım rahatlığı açısından bazı alanlarda kullanılan dokusuz yüzeylerin esnekliğinin yüksek olması ve bu esneklik özelliklerinin korunması istenmektedir. Bu nedenle esnek dokusuz yüzeylere ilgi her geçen gün artmaktadır. Bu çalışmada esnek dokusuz yüzeylerin tanımı, esnek dokusuz yüzey elde etme yöntemleri ve uygulama alanları belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Dokusuz yüzey; Esnek dokusuz yüzey; Elastik dokusuz yüzey; Termoplastik elastomer.

 

  1. GİRİŞ

Küreselleşen dünyada sanayi ve ekonomimizin gelişebilmesi için yenilikçi ürünler üretmek bir gereklilik olmuştur. Maliyet ve hız üretim aşamamızda karşımıza çıkan en önemli iki faktördür. Bu alanda, dokusuz yüzeyler günümüzde geniş kullanım alanlarıyla modern hayatın her aşamasında sorunlara hızlı, kolay, etkili ve ekonomik çözümler bulunmasını sağlamaktadırlar. Dokusuz yüzey ürünlerin üreticiler açısından avantajı temelde üretim aşamalarının klasik tekstillere göre daha az oluşundan, kumaş oluşum sürecinin basitliği ve dokusuz yüzey ürüne istenilen niteliklerin (emici/tutucu, yumuşak/gergin vb.) verilebilmesi gibi özelliklerinden kaynaklanmaktadır[1].

Daha hızlı ve daha ucuz üretimler olarak gerek üreticilerin gerekse de tüketicilerin gün geçtikçe daha yoğun ilgi gösterdiği dokusuz yüzey ürünler, her gün yeni alanlarda kullanılmaktadır. Özellikle kullan-at ürünlerin pratikliği ve kullanım alışkanlığının artması dokusuz yüzey sektöründe hareketlilik yaratmış ve sektörün büyümesine neden olmuştur. Türkiye’nin 22 temel ürün grubunda teknik tekstil ihracatı incelendiğinde Türkiye’nin teknik tekstil ihracatında torba ve çuvallardan sonra en fazla ihracatı yapılan ürün grupları, dokunmamış yüzeyler (nonwoven) oluşturmaktadır. Türkiye’nin toplam teknik tekstil ihracatının %22,2’sini oluşturan dokunmamış yüzeyler (nonwoven) ihracatı 2014 yılında %14,8 oranında yükselerek yaklaşık 354 milyon dolar değerinde gerçekleşmiştir. Türkiye’nin 22 temel ürün grubunda teknik tekstil ithalatı incelendiğinde ise, dokunmamış yüzeylerin (nonwoven) %18,5 pay ile en fazla ithalat yapılan ürün grubu olduğu görülmektedir. 2014 yılında dokunmamış yüzeyler (nonwoven) ithalatı %0,6 oranında artışla yaklaşık 270 milyon dolar değerinde gerçekleşmiştir[1, 2].

Dokusuz yüzey ürünlere olan talep her geçen gün artmaktadır ve dünya çapındaki talebin 2017 yılında %5,3 artış göstererek yıllık 9 milyon metrik tona ulaşacağı öngörülmektedir[3].

Dokunmamış ürünler alanında süregelen ihtiyaç ise yüksek esneklik derecesine sahip ürünleri düşük maliyetle üretebilmek olmuştur. Özellikle tek kullanımlık çocuk bezi, hasta bezi ve ayrıca astar, filtrasyon gibi alanlar için bu dokunmamış ürünler üretilir hale gelmiştir. Esneklik, yumuşaklık, dayanıklılık, iyi esneme-geri dönme özelliği ve yüksek yırtılma uzaması özelliklerinden dolayı kullanımda vücudu sarma ve konfor sağlama gibi nedenler için tercih edilmektedirler[4].

Son yıllarda dokusuz yüzey alanında meydana gelen yeniliklerin önemli bir konusu olan elastik dokusuz yüzeyler ile ilgili literatürde de bazı çalışmalar mevcuttur.

Srinivas ve arkadaşları yaptığı çalışmada polipropilen homopolimeri ve termoplastik elastomeri (TPE) aynı koşullar altında işleme tabi tutmuşlar ve uzama özelliklerinde belirgin farklılık gözlemlemişlerdir. Polipropilen homopolimeri sadece  %35 uzarken termoplastik elastomer (TPE) ile üretilen yüzeyler %360’lara kadar uzayabilmektedir. Srinivas ve arkadaşlarına göre molekül ağırlığı, molekül ağırlık dağılımı, kompozisyonu, erime sıcaklığı ve kristalinite derecesi gibi moleküler parametreler polimerin elastik davranışını etkiler. Tülbentin elastikiyeti molekül ağırlığı ve özel elastomerin bileşimi ile bağlantılıdır. Beklendiği gibi, düşük kristalinite, yüksek elastikiyet getirir. Kristalinite derecesi arttıkça, polimerin mekanik davranışı elastomerik karakterden plastik karaktere dönüşür[5].

Zhao yaptığı çalışmada endüstrinin, özel polimerler kullanarak benzersiz lif ve yüzey yapıları geliştirmek için meltblown prosesine odaklandığını, yüksek değerde meltblown ürünler geliştirmek için birçok faktöre ihtiyaç duyulduğunu ve bunlar arasında, polimer özellikleri, ürünün hedeflenen kullanım alanları, meltblown ekipmanlarının özellik ve kapasiteleri bulunduğunu ifade etmiştir. Meltblown yöntemiyle üretilmiş polipropilen nonwovenların tek yönlü esneme özellikleri olabilmesine rağmen, elastik hammadde ile üretilmiş nonwovenların yüksek esneklikleri ile hijyen, medikal, kişisel bakım ürünleri gibi alanlarda daha fazla ilgi çekmekte olduğunu belirtmiştir[6].

Dharmarajan ve arkadaşları yaptığı çalışmada yüzey üretiminde meltblown yöntemini kullanmışlar ve bazı numuneler için termoplastik elastomer (TPE) ile klasik polipropileni harmanlamışlardır. Polipropilene termoplastik elastomerin dahil edilmesi nonwoven yüzeyin uzamasını arttırmaktadır. Yüzey esnekliği TPE oranı arttıkça artmaktadır. Ağırlıkça %30 TPE içeriği bile yüzeyi polipropilene göre daha yumuşak ve dökümlü yapar. Bu sonuçlar doğrultusunda TPE polimerleri içeren meltblown elastik nonwovenlar hijyen, kişisel bakım, tıp ve endüstriyel uygulamalarda kullanılabilir yeni bir elastomerik ürün sunduğunu ifade etmişlerdir[7].

Li ve arkadaşları yaptığı çalışmada termoplastik elastomer kullanarak meltblown yöntemine göre yüzey üretmişlerdir. Li ve arkadaşlarına göre elastik meltblown nonwovenların sıradan meltblown tülbentlerle kıyaslanamayacak üstünlükleri vardır. Bu yüzden bu materyalin nonwoven endüstrisinin yeni gözdesi olduğunu ve TPE kullanılarak meltblown yöntemi ile üretilmiş elastik nonwovenlar geleneksel nonwovenların düşük elastikiyet problemini çözen, yüksek elastikiyete sahip materyaller olduğunu ifade etmişlerdir[8].

  1. ELASTİK DOKUSUZ YÜZEYLER

Bir kuvvetin etkisi altında deformasyona uğrayan (uzama gösteren/şekil değiştiren) ve kuvvet kaldırıldıktan sonra eski durumuna dönen cisme elastik cisim, böyle bir deformasyona da elastik deformasyon denir. Mekanik sünme (creep) özelliği (hemen hemen) görülmez[9].

Elastik dokusuz yüzeyler ise klasik dokusuz yüzeylere göre üstün uzama/geri dönme gösteren ürünlerdir. Klasik dokusuz yüzeylerdeki esneme %30 civarlarında kalırken elastik dokusuz yüzeylerde bu oran %300’lere ulaşabilmektedir[5].

Klasik sentetik hammaddeler kullanılarak üretilen yüzeylerin sınırlı esneklikleri, kullanım alanları ve uygulamalarında kısıtlamalar yaratmaktadır. Özel termoplastik elastomerler (TPE) kullanarak üretilen yüzeylerde bu problem ortadan kalkarak ve yüksek elastikiyete sahip yüzeyler meydana gelebilmektedir (Şekil 1). Bu da kısıtlamaların önünü açarak ve meltblown(eriyik üfleme) yönteminin avantajlarıyla birleşerek daha yaygın ve elverişli kullanımın alanı bulacaktır[6].

Gerilmeden önce elastik dokusuz yüzey                Gerilmeden sonra elastik dokusuz yüzey

Şekil 1. Gerilmeden önce ve sonra elastik dokusuz yüzey görünümü[10]

2.1. Elastik Dokusuz Yüzey Üretim Yöntemleri

Elastikiyet yapıya farklı yöntemlerle kazandırılabilir. Bunlardan önemlileri:

2.1.1.Dokusuz tülbent yapısının hacimli özel tasarımı

Hacimli yapı özellikle iğneleme yöntemi ile kazandırılabilmektedir. Bu yöntemde lifler yüzey oluşturmak için düzgün bir biçimde üst üste serilerek tülbent yüzeyi oluşturmak üzere özel iğnelerle sabitleştirilmektedir. Ancak bu şekilde üretilen yüzeylerin kalınlıkları fazla olabilmektedir ve çok az bir esneklik göstermektedirler.

2.1.2.Kıvrımlı lif kullanımı ile materyale elastikiyet kazandırma

Kıvrımlı lifler kullanılarak üretilen yüzeylerde bir kuvvet etkisi ile liflerdeki kıvrımlar açılacağından dolayı yüzey bir miktar esneme gösterecek kuvvet kalktığında ise eski haline dönecektir. Ancak bu yöntem ile elde edilen esneklik çok çok yetersiz kalmaktadır.

2.1.3.Özel hammadde ile eriyik üfleme (meltblown) yöntemi kullanarak üretim

Meltblown yöntemi yüzey oluşturmak için özel bir hazırlık aşaması gerektirmez, ayrıca lif çekmek için herhangi bir çözelti hazırlamaya da gerek yoktur. Polimerlerden direkt olarak lifler elde edilirler.

Meltblown yönteminde özel termoplastik madde(TPE) ekstruder içinde ısıtılarak lifin oluşumunu sağlayabilecek sıcaklık ve viskoziteye kadar eritilir. Eriyik yüksek hızda sıcak hava akımıyla düze deliklerinden püskürtülür ve mikro boyuttaki bu lifler toplama silindirine doğru ilerledikçe soğur ve katılaşır. Katılaşan lifler toplama silindirinde rastgele oryante olarak elastik dokunmamış yüzeyi meydana getirir[11].

2.1.4.Kaplama gibi bitim işlemleri ile üretim

Dokusuz yüzey zeminin bir ya da her iki yüzeyini kimyasal bir madde ile kaplayarak elde edilmektedir. Kimyasallar toz, pasta veya köpük formunda yüzeye aktarılarak zemin üzerinde bir film tabakası oluşturulmaktadır[12].

2.1.5.Kompozit teknolojisi ile üretim

Kompozit malzemeler; belirli bir amaca yönelik olarak en az iki farklı malzemenin bir araya getirilmesiyle meydana gelen malzeme gurubudur. Üç boyutlu nitelikteki bu bir araya getirmede amaç, bileşenlerin hiç birinde tek başına mevcut olmayan bir özelliğin elde edilmesidir. Diğer bir deyişle, amaçlanan doğrultuda bileşenlerin daha üstün özelliklere sahip bir malzeme üretilmesi hedeflenmektedir[13].

İlk iki metotla üretilen tülbentlerin elastikiyeti sınırlıdır ve kalınlıkları fazladır. Kaplama yöntemi ile elde edilen tülbentin de esnekliği arzu edilen düzeyde değildir. TPE cipsleri kullanılarak üretilen tülbentte ise istenmeyen sorunların çözdüğü görülmüştür. [8].

  1. ELASTİK DOKUSUZ YÜZEYLERİN HAMMADDESİ TERMOPLASTİK ELASTOMER(TPE)

Çekme kuvveti altında çok yüksek oranda uzama gösteren ve kuvvet kaldırıldığında anında ilk uzunluğuna dönen, çapraz bağlanmış kauçuğumsu polimerlere, ya da başka bir deyişle kauçuğumsu ağyapılara, elastomer adı verilir. En sık kullanılan ve bilinen elastomerler poliizopiren (ya da doğal kauçuk), polibütadiyen, poliizobütilen ve poliüretandır.

Termoplastik elastomerler (TPE’ler) ise molekülleri arasında kimyasal çapraz-bağa sahip olmamasına rağmen elastomer davranışı gösteren polimerlerdir.

TPE’lerdeki fiziksel çapraz-bağlar esnek molekülleri birbirine kenetleyerek ağsı yapıyı oluştururlar. Yüksek sıcaklıklarda termoplastik gibi proses edilebilirler ve soğutulduklarında elastomerik davranış gösterirler (Şekil 2). Termoplastik davranıştan elastomerik davranışa geçiş tamamen tersinirdir, yani geleneksel elastomerlerin aksine, termoplastik elastomerler tekrar tekrar proses edilebilirler; yani geri-dönüştürülebilirler[14].

Termoplastik elastomerler yapılarında iki ayrı faz içerirler:

  • kauçuk özellikleri gösteren elastomerik faz
  • termoplastik özellikleri gösteren rijid (sert) faz[14]

 

Şekil 2. Termoplastik elastomer yapısının sıcaklıkla değişimi[15]

 

 

 

  1. ELASTİK DOKUSUZ YÜZEYLERİN UYGULAMA ALANLARI

Elastik dokusuz yüzeyler filtrasyon alanında,  tıp ve hijyen alanında, yumuşak koruyucu başlık, astar ve eldiven olarak kullanım alanı bulmaktadır.

  • Tıp ve Hijyen

Gerek tıp ve hijyen uygulamalarında kullanılan materyallerin üretildiği lif tiplerinde, gerek bu materyallerin üretim tekniklerinde gerçekleştirilen araştırma ve geliştirme çalışmaları, tıp ve hijyen tekstillerinin tüm teknik tekstiller içerisinde sahip oldukları payın gün geçtikçe artmasına neden olmaktadır[16].

Tıp ve hijyen tekstillerinde en hızlı gelişmeler sentetik liflerin keşfinden sonra gerçekleşmiştir. Daha sonra 1960’larda nonwoven ürünlerin bulunması ve 1985 yılında tek kullanımlık ürün kullanımıyla enfeksiyon geçiş riskinin % 56 azalmasının ispatlanmasıyla gelişmelerin hızı artmıştır[17].

Nonwovenların en önemli kullanım alanını hijyen sektörü oluşturmaktadır. Avrupalı Nonwoven Üreticiler Birliği EDANA ’nın yayınladığı raporda 1997 yılında Avrupa hijyen pazarında 35 milyar, 2004 yılında 90 milyar ve 2013 yılında ise 211 milyar adet ürün satılmıştır (Şekil 3)[18].

Şekil 3. Avrupa hijyen pazarında satılan nonwoven ürün miktarı

Özellikle elastik nonwoven medikal bandajlar mükemmel bir esneme gösterir, yarayı iyi bir şekilde sarar, hızla iyileşmesine yardımcı olur ve sadece küçük bir iz bırakır. Bunu kullanan hastalar rahat ve konforlu hissederler.

Gözenekli yapısı cilt nemini geçirir ve cildin hava almasını sağlar. Elastik yapısı vücut kıvrımlarına, eklemlere kolayca uyum sağlar.

 

 

Ayrıca bu elastik nonwoven materyaller hasta ve çocuk bezi (Şekil 4), kadın pedleri gibi alanlarda ve cerrahi örtüler ve önlük gibi tek kullanımlık kaymazlık ve esneklik gerektiren hastane ekipmanlarında da kullanım alanı bulurlar[8].

Şekil 4. Elastik nonwoven materyaller kullanılmış hasta bezi[19]

 

 

  • Yumuşak ve Streç Başlık

Önemli ölçüde işçi konfor, güvenlik ve iş verimliliğini arttırmaktadır. Tahriş edici olmayan, yumuşak dokulu ve düşük büzülme kuvveti ile yüksek gerilmeye sahiptir. Mükemmel rahatlık ve giyim konforu için nefes alabilen yapıya sahiptirler. Mükemmel bariyer işlemi ve filtrasyon performansı sağlar (Şekil 5).

  • Kir, toz, havadaki partikülleri ve havadaki sıvıları engellemek için inşaat, madencilik, sağlık ve atık yönetimi, kullanımı için,
  • Toz, bakteri ve zararlı kimyasallara karşı koruma laboratuvarları ve fabrikalar için,
  • Açık hava etkinlikleri, rüzgar ve kuma karşı kalkan için,
  • Tıbbi kullanımda iyi bakteri ve partikül filtrasyon verimi sağlamak için,
  • Sert şapkalar, acil solunum maskeleri ve diğer yüz koruma ekipmanı altında astar olarak kullanılabilir[10].

Şekil 5. Elastik nonwoven materyal kullanılmış başlık[10]

  • Astar

Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Amerikan Tennessee Üniversitesi araştırmacıları tarafından ileri sürülen bir çalışma askeri giysilerin içine astar olarak elastik nonwoven kullanımı kimyasal ve biyolojik tehditlere karşı daha iyi bir filtreleme özelliği gösterdiğini açığa çıkarmıştır.

Ayrıca spor giysileri ve bayan giysilerinin içine bu yapı kullanılarak yapılan astarlar vücudu daha iyi gösterebilmektedir[8].

  • Filtrasyon

Mikrofiber lifler kullanılarak üretilen bu yapılar üstün filtrasyon performansı nedeniyle pazar payında büyük öneme sahiptir.

Ayrıca maske yapımında da kullanılabilen bu elastik nonwovenlar zararlı granülleri engelleyerek tıbbi alanda, gaz, toz ve bakteriler için koruma sağlar (Şekil 6). Üretilen filtreler klimalarda otomobillerde ve motorlarda kullanılabilir[8].

Şekil 6. Elastik nonwoven materyal kullanılmış maske[20]

  • Eldiven

Elastik nonwoven eldivenler mükemmel esneme, emicilik ve filtreleme özelliklerinde dolayı yüksek koruma gerektiren elektron fabrikalarında, ilaç fabrikalarında ve araştırma laboratuarlarında kullanılmaktadır[8].

  1. SONUÇ

Elastik nonwovenlar geleneksel nonwovenlara göre; artan esneklik için daha iyi uzama, daha yüksek darbe mukavemeti, kolay işleme için daha yüksek eriyik akış hızı, daha iyi mekanik özellikler sayesinde daha düşük maliyet ve daha yüksek performans ile dengeli mekanik özellikler sağlar. Özellikle makine yönü üzerinde daha iyi kopma mukavemeti ve yırtılma uzaması gösterirler[21].

Bu özelliklerinden dolayı elastik nonwovenların uygulama alanını her geçen gün büyüme göstermektedir. Bu alanda yapılan çalışmalar da her geçen gün artmaktadır. Özellikle tek kullanımlık ürünlerin sağlık açısından öneminin kavranması ile birlikte yaşam standartlarındaki gelişmeler, ürün performanslarının gelişimlerinin ileri seviyede olması ve önde gelen firmaların pazar hâkimiyetlerini sürdürmek için yaptıkları Ar-Ge çalışmaları dokusuz yüzeylerin önemli dallarından birisi olmaya aday elastik dokusuz yüzeylere olan ilgi ve araştırmayı arttırmıştır.

 

KAYNAKLAR

[1]KDR Tekstil, http://www.kdrtekstil.com.tr/bilgi-3.php (Erişim tarihi: 13.05.2016)

[2]ITKIB, Teknik Tekstil Sektörüne İlişkin Güncel Bilgiler, Mart 2015, http://www.itkib.org.tr/ihracat/DisTicaretBilgileri/raporlar/dosyalar/2015/TEKNIK_TEKSTIL_SEKTORUNE_ILISKIN_GUNCEL_BILGILER-MART_2015.pdf (Erişim tarihi: 05.04.2016)

[3]Textotex, Hijyen Uygulamalarında Nonwoven Teknolojisi, http://www.textotex.com/haber/tekniktekstil/hijyen-uygulamalarinda-nonwoven-teknolojisi.html (Erişim tarihi: 03.11.2015)

[4]Boggs L., Elastic polyetherester nonwoven web, 1987, US 4707398 A.

[5]Srinivas, S., Cheng, C. Y., Dharmarajan, N. and Racine G., 2005, “Elastic Nonwoven Fabrics from Polyolefin Elastomers”, http://faculty.mu.edu.sa/public/uploads/1426341765.4035Elastic_Nonwoven_Fabrics.pdf (Erişim tarihi: 10.10.2015)

[6]Zhou R., 2004, Stretching the Value of Melt Blown with Cellulose Microfiber and Elastic Resins, Biax Fiberfilm Corporation, 13p.

[7]Dharmarajan R., Kacker S., Gallez V., Westwood A.D. and Cheng C.Y., Meltblown Elastic Nonwovens from Specialty Polyolefin Elastomers, ExxonMobil Chemical Company, 3p.

[8]Li L., Zhang J., Li S. and Qian X., 2011, Research Progress of Elastic Nonwovens with Meltblown Technology, Advanced Materials Research, Vols. 332-334, 1247-1252pp.

[9]Yalçınkaya E., Elastisite Teorisi(Stress-Strain) Gerilme-Deformasyon İlişkisi, https://iujfk.files.wordpress.com/2013/09/3-ders-elastisite.pdf, (Erişim Tarihi: 28.04.2016)

[10]Vitaflex, http://vitaflexllc.com/index.html, (Erişim Tarihi: 19.10.2015)

[11]Atul Dahiya, M., Kamath, G. and  Raghavendra, R., 2004, Meltblown Technology, http://www.engr.utk.edu/mse/Textiles/Melt%20Blown%20Technology.htm (Erişim tarihi: 13.10.2015)

[12]Bulut Y., Sülar V., 2008, Kaplama veya Laminasyon Teknikleri ile Üretilen Kumaşların Genel Özellikleri ve Performans Testleri, Tekstil ve Mühendis, Sayı:70-71, 5-16.

[13]Kompozit Malzemeler Hakkkında Her şey, http://www.bilgiustam.com/kompozit-malzemeler-hakkinda-hersey/(Erişim Tarihi: 21.09.2016)

[14]Esen, M., “Termoplastik Elastomerler”, http://www.kimyam.net/2012/09/elastomer-nedir.html (Erişim tarihi: 26.10.2015)

[15]Deniz V., Karakaya N., Karaağaç B., Aytaç A. ve Gümüş S., 2008, Stirenik Termoplastik Elastomer Malzeme Geliştirilmesi, TÜBİTAK MAG Proje 107M412, 58s.

[16]Ilgaz S., Duran D., Mecit D., Bayraktar G., Gülümser T. ve Tarakçıoğlu I., Medikal Tekstiller, Tekstil Teknik Dergisi, Şubat 2007, Yıl-23, Sayı 265, 138-162.

[17]Güney S., 2009, Peristaltik Hareket Sağlayan Tıbbi Tekstil Materyalinin Geliştirilmesi ve Bilgisayarlı Kontrolü, Süleyman Demirel Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Isparta, 70s.

[18]Anonim, 2010, Nonwoven Tekniği ile Hijyenik, http://www.bilgilerforumu.com/forum/konu/nonwoven-teknigi-ile-hijyenik.630333/,  (Erişim Tarihi: 10.02.2016)

[19]Can Kimya, http://www.tamtut.com/tr/fullbond-urunler/20/yetiskin-ve-hasta-bezi-hotmelt-yapistiricilari, (Erişim Tarihi: 30.09.2016)

[20]ASM Medical, http://www.asmmedical.com/cat/aile-hekimligi-sarf-malzemeleri/sayfa/2, (Erişim Tarihi: 30.09.2016)

[21]ExxonMobil Chemical, 2010, Vistamaxx™ propylene-based elastomer,

http://www.ktron.com/News/Seminars/Plastics/Houston/Vistamaxx_-_PBE-An_innovation_for_the_masterbatch_industry.cfm, (Erişim Tarihi: 24.09.2015)