Yazılar

H&M Kıyafet Toplama Programı Geri Dönüşüme Büyük Katkı Sağlıyor

Modada geri dönüşüm adıyla başlattıkları projede Türkiye için Kıyafet Toplama Programı’nı harekete geçiren H&M sürdürülebilir bir moda geleceğini amaçlıyor. İsveç merkezli H&M firmasının başlatmış olduğu çalışma tüm dünyada uygulanıyor.

H&M’in sürdürülebilir bir moda geleceği adına başlatmış olduğu küresel bir girişim olan Kıyafet Toplama Programı geri dönüşüme büyük katkı sağlıyor. Artık kullanılmayan, yırtılan, kesilen, sökülen, teki kaybolan, beğenilmeyen her türlü kıyafet H&M mağazasına götürüldüğünde onlara yeni bir hayat kazandırılıp ekosisteme katkıda bulunuyor.

Modanın çöpe gitmesine izin vermeyin diyerek “Bring It” sloganıyla kampanyayı duyuran H&M, ikinci şans için giysilerin çok fazla yıpranmış giyilmeyecek durumda olup olmamasının önemli olmadığını vurguluyor. Hatta eski, yırtık ya da rengi solmuş ev tekstili ürünleri de kampanya dâhilinde yer alıyor. Bu programda giysiler öncelikle toplanıp sınıflandırılıyor ve daha sonrasında bu sınıflandırmaya göre kendilerine uygun aşamaya yönlendiriliyor.

Bu program kısaca 3 aşamadan oluşuyor. Bu aşamalar:

Yeniden Giy

Tekrar giyilebilecek kıyafetlerin atığa dönüşmesini engellemek amacıyla oluşturulan bu adımda ürünler sıfır atığa uygun bir biçimde atık üretimini azaltmak için kullanılmaya devam ediliyor.

Tekrar Kullan

Artık kullanımına imkân olmayan giysiler ayrıştırılarak yeni ürünlere dönüştürülüyor. Bu şekilde de kullanım yeterliliğini kaybetmiş ürünler atık olmadan tekrar kullanıma kazandırılıyor.

Geri Dönüştür

H&M’in bu konuda şöyle bir mesajı bulunuyor:

“Kullanmadığınız giysilerinizi içeren poşetinizi size en yakın mağazadaki geri dönüşüm kutusuna bırakın. Markası ve durumu fark etmeksizin, teki kayıp çoraplar, eskimiş tişörtler ve eski çarşaflar dâhil olmak üzere her türlü tekstil ürünü kabul edilir. Ürünler en yakın geri dönüşüm tesisine gönderilir ve elle ayrılır. Bıraktığınız her bir tekstil ürünü torbası için, bir sonraki heyecan verici alışverişinizde kullanabileceğiniz bir indirim kuponunu alma hakkına sahip olursunuz.”

Tekrar kullanılamayan kumaşlar tekstil lifi olarak ikinci bir şans elde ediyor ya da otomotiv endüstrisine yönelik yalıtım ve nemlendirme amaçlı malzemelerin üretiminde kullanılıyor. Toplanan kıyafetlerden elde edilen gelirin tamamı tekstil geri dönüşüm araştırmalarına ve sosyal sorumluluk projelerine bağışlanıyor.

Peki, verilen tekstil ürünleri ne oluyor?

Tersine lojistik kullanılarak, toplanan giysiler firmanın depolarına ve toplama noktalarına götürülüyor. Çözüm ortağı olan I:CO toplanan giysileri buralardan alıyor ve en yakın ayrıştırma yerleşkesine götürüyor.

Toplanan ürünler, kategorilere ayırılıyor ve önce kullanılabilir durumda olanlar ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmak üzere ayrılıyor. Daha sonra hiç kullanılamayacak durumda olanlar temizlik bezi ve ileri dönüşüm ürünlerine dönüştürülüyor. Bir kısmı da öğütülüp inşaat ve otomotiv endüstrisinde dolgu malzemesi olarak kullanılıyor. Bazı ürünlere tekstil lifi olarak yeni bir şans tanınıyor. Bunlar ip haline getiriliyor ve H&M Conscious ürünlerinde kullanılıyor.

Bu süreç boyunca atılan boşa giden hiçbir şey olmuyor. Düğme ve fermuar bile ayrıştırılıp geri dönüştürülüyor. Hatta oluşan toz dahi kullanılıyor. Küp şeklinde basılıp kâğıt endüstrisine mukavva yan ürünü olmak üzere gönderiliyor. En son kalan yüzdeyi de yakarak enerjiye dönüştürüyorlar.

Tekstil Geri Dönüşümü, Hem Ekonomiye Hem Doğaya Büyük Katkı Sağlıyor

Sanayileşmenin beraberinde getirdiği doğal kaynakların tükenmesi ve çevre kirliliğinin artması gibi sorunlar geri dönüşüm kavramı büyük önem kazandı. Petrol sektörünün ardından dünyada en fazla kirlilik yaratarak ikinci sırada gelen tekstil sektörü için de geri dönüşüm alanında çalışmalar gün geçtikçe hız kazandı.

Tekstil atıkları; suni iplik fabrikalarından çıkan atıklardan, tekstil imalatı atıkları ve tüketici atıklarından oluşuyor. Tekstil ve konfeksiyon sektörü için uluslararası çözümler üretmeye çalışan kuruluşlar, tekstil atıklarının yeniden kullanımı ve geri kazanımı konusunda çalışmalar yürütüyor.

Kıyafetlerin yeniden değerlendirilmesinin taşıdığı büyük önemle birlikte tekstil ürünlerinin yüzde yüze yakınının geri dönüştürülebilmesi konusunda yoğun çalışmalar gerçekleştiriliyor. Örneğin; denim ürünleri, en fazla yüzde 20 geri dönüşüm pamuk elyafı içerebiliyor. Kaliteyi düşürmeden bu oranı arttırmak için daha fazla teknolojik yenilik gerekiyor. Denim ürünlerinin geri dönüşümünde, kullanılmayan denim ürünleri lif haline gelene kadar parçalanıyor. Elde edilen liflerin büyük kısmı yalıtım malzemesi olarak kullanılırken kalan kısım ise yeni kumaş üretmek üzere, kullanılmamış lifler ile karıştırılıyor.

Geri dönüşüm, karbon ayak izinin azalmasına yardımcı oluyor

Giysileri geri dönüşümde kullanmak için geri dönüşüm tesislerine ihtiyaç duyuluyor. Günlük 500 ton veya daha fazla tekstil ürünü toplanabildiği takdirde, geri dönüşüm tesisi kurulabiliyor. Atıkların geri dönüşümü sayesinde; doğal kaynaklar korunmuş, enerji tasarrufu sağlanmış, atık miktarı azalmış, ekonomiye katkı sağlanmış, geleceğe yatırım yapılmış oluyor.

Basit bir tişörtü ve kot pantolonu üretebilmek için 8 ton ve üstü miktarda su harcanıyor. Aynı zamanda kumaşların birer kıyafet haline getirilmesinde tahmin edilemeyecek kadar kimyasal malzeme ve enerji kullanılıyor. Konvansiyonel pamuktan ya da rengârenk kıyafetleri oluştururken kullanılan kumaş boyalarından da çevreye çok fazla oranda ve çeşitte kimyasal madde salınıyor. Bu fazla miktardaki su ve enerjinin geri kazanılmasına, kullanılmayan kıyafetleri yeniden üretim döngüsüne ekleyerek başlanılması gerekiyor.

Kıyafetlerin tekrar üretim döngüsüne kazandırılmasıyla doğaya salınan kişi başı karbon miktarını gösteren karbon ayak izi düşüyor. Böylece doğaya katkı sağlanıyor. Bir yerlere araçla gitmek yerine yürümek ya da bisiklet kullanmayı tercih etmek, özel araç yerine toplu taşımayı kullanmak, eski kıyafetleri geri dönüşüme kazandırmak gibi davranışlar karbon ayak izinin düşmesine yarıyor. Tek bir kot pantolonun üretime yeniden kazandırılmasıyla havaya salınan 32 kg karbonun ve 400 MJ enerjinin üretimde yeniden kullanılmasına dolayısıyla havaya salınan karbon miktarının artması yerine sabit kalmasına yardımcı oluyor.

Tekstil Geri Dönüşümü Nasıl Yapılır?

Tekstil geri dönüşümü, diğer maddelerin yeniden kazanımı ile neredeyse aynıdır ve de aynı evrelerden geçer. Öncelikle fabrikalar başta olmak üzere üreticilerden, tüketicilerden elde edilen atıklar kendi içinde kumaş rengi, cinsine göre belli bir sıraya koyulur. Doğru yapılan bir sınıflandırma, geri dönüşümün en önemli noktasıdır.

Herhangi bir yanlışlık yapıldığında geri dönüşümden elde edilen ürün de farklılık gösterebilir. Belli işlemlerden geçtikten sonra elde edilen yeni madde, kullanım farklılıklarına göre yeni alıcılarına satılır ve ekonomiye tekrar kazandırılır.

Kumaşın geri dönüşümü

Diğer geri dönüşüm alanlarının dışında kumaş geri dönüşümü daha risklidir ve daha çok emek gerektirir. Kumaş geri dönüşümünde daha yoğun geçen bir rekabet söz konusudur. Kumaşın hangi renkte olduğu, kumaşta bulunan yabancı madde oranı ve kalitesi bu geri dönüşüm kolunda en önemli etkenlerdir. Bir atık ne kadar ağır bir zarar aldıysa geri dönüşümü yapan çalışanlarının o kadar vaktini alır ve özenli bir çalışma gerektirir. Kumaşın hangi renge boyandığı da önemlidir. Bir kumaş ne kadar çok boya aldıysa, o kadar değersizleşir ve geri dönüşüm için zor bir atık haline gelir.

Starlinger: Karışık Tekstil Atığının Ayrıştırılması Projesinde Geri Dönüşüm Uzmanı

PlasTexTron© ve Starlinger, tekstil üretim zinciri dahilinde çok materyalli bileşimin karışık tekstil atıklarının geri dönüşümü için ekolojik ve ekonomik olarak sağlam bir proje arayışı başlattı. Avusturya’nın Dijital ve Ekonomik İşler Bakanlığı (BMDW) tarafından finanse edilen ve Aşağı Avusturya eyaleti iş ajansı Plastics Cluster tarafından yönetilen TEX2MAT COIN projesine üç üniversite ve sekiz Avusturyalı şirket katıldı.

TEX2MAT projesi, polyester ve pamuk karışımı içeren farklı eski tekstil ürünlerinin geri dönüşümünü ele alıyor. İlk adım, Viyana Doğal Kaynaklar ve Yaşam Bilimleri Üniversitesi tarafından polyester ve pamuğun enzimatik olarak ayrılması oldu. Yeniden işleme sonrasında, malzemeler yeni ürünlerde yeniden kullanılır hale geldi. Giriş malzemesi, Aşağı Avusturya eyaletinde bulunan Herka Frottier, Salesianer Miettex ve Huyck.Wangner Austria (Xerium Group) şirketleri tarafından tedarik edildi.

Starlinger geri dönüşüm teknolojisi, geri dönüşüm hatları üreten ve polyester tekstil alanında kapalı devre üretimi için çözümler geliştiren bir Starlinger iş birimidir. Proje için geri dönüşüm hizmetleri ve uzmanlığı sağlar. Optimal bir sonuç elde etmek için malzeme özelliklerinin düzenli kontrolleri Leoben Üniversitesi tarafından gerçekleştiriliyor.

Proje ortakları şu konular üzerinde çalışıyor:

  • Polyester ve pamuğun havlu, yatak örtüleri ve iş elbiseleri gibi eski tekstil ürünleri biçimindeki karışımları, Weissenbach’da Starlinger geri dönüşüm teknolojisi ile parçalanıp daha sonra Viyana Teknik Üniversitesi’nde enzimatik işleme tabi Amaç kapalı döngü üretimi için örnek bir süreç geliştirmektir.
  • Poliamidden imal edilen teknik nonwovenlar, Starlinger geri dönüşüm teknolojisi ile parçalanarak yeniden granül haline Thermoplastkreislauf GmbH daha sonra gerektiği gibi cam elyafı, katkı maddeleri ve / veya renk gibi maddeler ekliyor. Multiplast Kunststoffverarbeitung ve Fildan şirketleri, bu özelleştirilmiş malzemeyi, yangın söndürücülerde veya sütyen tutturucuların bileşenleri gibi son derece teknik plastik parçaların üretiminde kullanıyor.

TEX2MAT projesi Kasım 2017’de başladı ve iki yıl boyunca devam edecek. Proje ortakları, bireysel adımları hizalamak ve genel ilerlemeyi tartışmak için düzenli aralıklarla toplanıyor.